Faq

Hoe komt het dat gewassen zoveel water verdampen?

Gewassen verbruiken enorme hoeveelheden water, omdat ze water verdampen tijdens hun groeicyclus. Het grootste deel van het water dat plantenwortels aan de bodem onttrekken, wordt getransporteerd naar de cellen in de bladeren. Daar verdampt het water en de gevormde waterdamp wordt dan via kleine openingen (huidmondjes) in de bladeren afgevoerd naar de atmosfeer. Zo verdwijnen er dagelijks vanuit een veld duizenden liters water per hectare. Voor bijv. 1 kg graan bedraagt de waterbehoefte 1000 tot 2000 l. Dit verklaart ook waarom dierlijke producten zo’n hoge watervoetafdruk hebben. Vooral runderen eten tijdens hun leven grote hoeveelheden gras en veevoeders. Deze veevoeders (soja, cassave, maïs, etc.) zijn waterintensieve gewassen die enorme hoeveelheden water verbruiken.

Planten verdampen meer water in warme en tropische klimaatzones. Het is dan ook van groot belang dat net in die (sub)tropische regio's op een verstandige manier met water wordt omgesprongen en men hier aandacht aan besteed bij het telen van gewassen. Zeker als deze voor export zijn bedoeld zijn.

Is de verdamping van regenwater een probleem?

Zo lang de natuurlijke waterkringloop niet wordt verstoord, en neerslag aanvult wat via verdamping verdwijnt, is er geen probleem. Als er echter meer water verdampt via de planten of vruchten dan er watertoevoer is via de neerslag, dan spreekt men van een negatieve waterbalans en treden er problemen op met de waterhuishouding in deze regio. In natte regio's is het dus geen probleem om gewassen te telen die veel water nodig hebben.

Wanneer stellen we problemen vast?

Bepaalde gewassen zijn zeer waterintensief en horen dus niet thuis in droge regio’s waar de neerslag zeer beperkt is. Dat geldt bijv. voor boontjes die men in Kenya teelt voor export. Omdat de vruchtbare grond schaars is in ‘waterschaarse landen’, is het verstandiger om deze gronden en de beperkte regenval te benutten voor de teelt van voedingsgewassen voor de lokale bevolking. Eenzelfde verhaal geldt voor de teelt van waterintensieve asperges in Peru. Deze worden geteeld voor export naar Westerse landen.

Een ander voorbeeld vind je in het zuiden van Spanje, waar fossiele waterlagen worden ingezet voor irrigatie, omdat de neerslag ontoereikend is voor de teelt van groenten en fruit. Het droge zuidelijke Spanje is bij wijze van spreken dé fruit- en groenteschuur voor Europa. De fossiele waterlagen bevatten water dat door de (miljoenen) jaren heen is opgestapeld. Deze zeer diepe grondwaterlagen kunnen niet meer worden aangevuld. Fossiel water is water dat er morgen niet meer is.

Is irrigatie een goede oplossing?

Als de waterbehoefte van een gewas groter is dan de neerslag die jaarlijks valt, gebruikt men vaak irrigatietechnieken om de gewassen extra te bevloeien. Men kiest ook voor irrigatie als men vaststelt dat men hogere opbrengsten kan behalen door meer water toe te voegen. In dit geval is water de beperkende factor voor maximale gewasopbrengst. Nog te vaak echter zijn de gebruikte irrigatietechnieken weinig efficiënt en de gevolgen voor de lokale ecosystemen en de lokale waterhuishouding problematisch. Het irrigatiewater is afkomstig uit rivieren, waterreservoirs of bovenste grondwaterlagen. Dit water wordt in de meeste gevallen sneller geconsumeerd dan dat het wordt aangevuld. De gevolgen van (weinig efficiënte) irrigatiesystemen die werden gebruikt tijdens de voorbije decennia worden nu op vele plaatsen zichtbaar.

Een voorbeeld: De Colorado-rivier
De Colorado-rivier, die 7 staten van de Verenigde Staten doorkruist, voorziet 27 miljoen mensen van water én herbergt verschillende bedreigde vissoorten. Zowel huishoudens, bedrijven en landbouw zijn afhankelijk van de watertoevoer uit deze rivier. Oorspronkelijk mondde de Colorado-rivier, via een klein stukje Mexico, uit in de Golf van Californië maar doordat al het water gebruikt wordt voor irrigatie, drinkwatervoorziening en ander gebruik, stopt de stroom tegenwoordig voordat hij Mexico bereikt. Irrigatie is de hoofdzondaar: landbouwdoeleinden zijn goed voor ongeveer 70-80% van het waterverbruik. Drie miljoen hectare land wordt geïrrigeerd. Wetenschappers maken zich grote zorgen en pleiten voor snelle maatregelen om de uitdroging van de rivier tegen te gaan.
Beperkte irrigatie toepassen kan hier gedeeltelijk aan verhelpen. Deze techniek bestaat erin om tijdens de kritische groeistadia van de gewassen meer water te geven en tijdens de tolerante stadia een kleine waterstress toe te laten. De plant zal zo op de meest efficiënte manier van het irrigatiewater gebruik maken.

Wat zijn waterstress en waterschaarste?

Waterstress treedt op wanneer er onvoldoende water is om aan de noden voor landbouw, industrie of huishoudens te voldoen. Een gebied is onderhevig aan waterstress wanneer de hernieuwbare waterbeschikbaarheid lager is dan 1700 m³ per persoon en per jaar. (bron: World Resource Institute –WRI-, Waterfootprinting, WWF Engeland, 2009)

De term waterschaarste wordt gebruikt wanneer de waterbeschikbaarheid minder dan 1000 m³/p/j bedraagt, wat aanzien wordt als een ernstig watertekort (Mira-T 2007). Waterschaarste is te wijten aan het niet-duurzame beheer van de watervoorraden waardoor de vraag naar water het aanbod aan hernieuwbaar zoet water overstijgt.

Het International Water Management Institute berekende dat 1/5 van de wereldbevolking (1,2 miljard mensen ) in gebieden met een tekort aan water leven. Dit zijn waterschaarse gebieden waar de watervoorraad (bijna) is uitgeput. Als we hierbij ook de gebieden tellen waar in de nabije toekomst watertekorten zullen optreden, dan heeft bijna de helft van de wereldbevolking (3 miljard mensen) een probleem met de watervoorziening. (Dirk Raes, Sam Geerts, Eline Vanuytrecht, 2009)

Waterschaarste in Europa?

Waterschaarste wordt algauw in verband gebracht met tropische landen of regio’s, of met landen met grote oppervlakten woestijn. Maar ook Europa heeft waterschaarse regio’s. In het zuiden van Europa worden regio’s geconfronteerd met de grootste waterdroogte ooit. Zuid-Spanje boort diepe grondwaterlagen aan om aan de stijgende watervraag voor hun groente- en fruitteelt te kunnen voldoen. Ook in het noorden van Europa kampen steeds meer regio’s met waterproblemen. Zelfs in Vlaanderen met zijn relatief vochtige klimaat is de druk op de watervoorraden erg groot. Door de hoge bevolkingsdichtheid, de intensieve landbouw en de hoge graad van industrialisatie verbruiken we veel water en krijgen de grondwaterlagen te weinig kans om te worden aangevuld met nieuw (regen)water. Er wordt in dat geval gezegd dat de waterbalans uit evenwicht is. In Vlaanderen beschikken we per persoon over 1480 m³ water per jaar, wat in vergelijking met het Europese gemiddelde van 3930 m³ per persoon en per jaar erg laag is (De Decker Kris, LowTech Magazine, 2007). In Europa kampt 17% van de regio’s met waterschaarste.

Wat is het eerlijk wateraandeel?

Het eerlijk wateraandeel is de hoeveelheid water die beschikbaar is per wereldburger als we ervan uitgaan dat de totale beschikbare zoetwaterhoeveelheid evenredig verdeeld wordt over alle mensen op de wereld. We houden hierbij geen rekening met de noden van ecosystemen, wat vanuit duurzaamheidsoogpunt wellicht niet helemaal correct is. Een voorbeeld: de kenmerkende planten en dieren die leven in natte gebieden (wetlands) hebben veel water nodig om te overleven. Het is duidelijk dat de waterhuishouding in dat gebied zeer kwetsbaar is en dat ingrepen van de mens hierin (bijv. waterwinning) fataal zijn voor het ecosysteem.

Het eerlijk wateraandeel bedraagt (op basis van de meest recente berekeningen, Hoekstra, Chapagain, 2008) ongeveer 2300 m³ per wereldburger en per jaar. De watervoetafdruk van de gemiddelde Belg ligt met 2700 m³ per jaar zo’n 20% hoger. Dat wil zeggen dat we in België meer water verbruiken dan er wereldwijd (gemiddeld) beschikbaar is per wereldburger.
Het wereldgemiddelde bedraagt ongeveer 80% van het eerlijk wateraandeel, of m.a.w. ongeveer 1840 m³/p/j.

Uit welke landen voert België water in?

België voert water in via importgewassen. Welke producten en uit welke landen wordt duidelijk in de figuur.

Fig brochure p. 8 (druppels) : Reine invoegen